~ Zonja Z ~

Jo si nëna ime

(shënim i Zonjës Z)

 

Ti më the se rebelët dallohen që në fëmijëri dhe se prandaj je kureshtar të dish se çfarë tipi isha e vogël.

Ky është një rast i mirë të të tregoj se si zhgënjimi i femrës shqiptare fillon që herët, sapo ajo bëhet e vetëdijshme për veten dhe gjininë e saj. Ende pa e njohur mirë botën, një femër shqiptare mëson se diçka thelbësore nuk është në rregull me vendin ku asaj do t’i duhet të jetojë. E mëson këtë atëherë kur i thonë të heshtë, pavarësisht se çfarë ka për të thënë; kur i thonë se duhet të rrijë në shtëpi, edhe pse nuk ka ndonjë gjë të posaçme për të bërë brenda; kur nëna i thotë se e ka merituar dhunën ndaj së cilës është nënshtruar e në shumë situata të tjera. Të gjitha këto i kam mësuar edhe unë. Ti ke shumë të drejtë kur thua se rebelët dallohen që në fëmijëri.

Në adoleshencë kam refuzuar të jem vajzë, sipas kuptimit që rrethi im i jepte kësaj fjale. Sipas dogmave të tij, ishte normale dhe madje e domosdoshme që një vajzë në adoleshencë t’i pranonte si të mirëqena të gjitha kufizimet që i ishin caktuar: kufizimi në zgjedhjen e shkollimit dhe në shprehjen e lirë të mendimit, pamundësia për të marrë pjesë në marrjen e vendimeve në familje; të mos dalë rrugëve pasi të bjerë errësira, të shoqërohet vetëm me një mashkull dhe atë vetëm pasi ta prezantojë në familje, të mos synojë gjëra që janë punë burrash dhe të tregohet e dëgjueshme kur i thonë se për kë duhet votuar, pasi nuk arsyetohet e drejta e saj për të ndjekur bindjet e veta. Lista vazhdon me shumë shembuj të tjerë dhe ka rrezik, për një çast, të na duket vetja se jemi kthyer në mesjetë, por fatkeqësisht ky është realiteti ynë. Blejmë makina luksoze, ndërtojmë shtëpi të bukura, vishemi sipas modës së fundit, por në shpirt, aty ku vërtet peshohen gjërat, vazhdojmë të jetojmë me mendësinë e së shkuarës. Themelet e egra të pabarazisë midis gjinive shtrohen që në fëmijëri: brenda vetë familjeve tona dhe nga vetë prindërit tanë. Më pas këto kufizime ngurtësohen në një dogmë pothuajse të pathyeshme.

Ende më kujtohet dita kur im ungj erdhi për vizitë dhe më dhuroi 500 lekë. Vëllait tim i dhuroi 1000 lekë. Kur e pyeta pse atij i dha më shumë, m’u përgjigj shkurt: Ai është djalë.

Kaq. Asnjë fjalë më shumë.

Vështrova mamanë dhe jam e bindur se në sytë e mi ajo e pa lutjen time që së paku ajo të më dilte krah. Por ajo heshti dhe i uli sytë. Nuk besoj se mamaja pajtohej me dajën, por edhe ajo, si të gjitha gratë tjera të asaj kohe, nuk besonte se bota mund të funksiononte ndryshe. Që nga fëmijëria, ajo ishte edukuar që femra gjithnjë duhej të heshtte.

Përballë heshtjes së nënës ime, përfytyrova të ardhmen time – çfarë do të bëhesha nëse edhe unë do të ndiqja rrugën e saj. E pashë veten të rritur, një grua shëmbëlltyrë të nënës sime: e pajtuar me të gjitha kufizimet, e dëshpëruar dhe e thyer nga padrejtësitë. Pastaj e pashë veten përballë vajzës sime, duke heshtur dhe duke e ulur vështrimin, e frikësuar dhe pa kurajën për t’iu kundërvënë burrave në familje.

Dhe, aty për aty, u inatosa shumë, saqë kisha përshtypjen se mllefi im po buthtonte nga barku i një bishe të lënduar, të egërsuar e të mllefosur me të gjithë botën. Nuk e mbaj mend si ndodhi, por, para babait, nënës dhe dajës, e kapa vëllanë tim për fyti dhe e ngrita lart. Nuk e di prej nga më erdhi gjithë ajo fuqi, sepse vëllai im ishte dy vjet më i madh dhe trupmadh. Përballë mllefit tim, ai ishte tërësisht i pafuqishëm dhe, sikur të mos më kishin kapur të rriturit, mbase edhe do ta lëndoja.

“Ç’pate moj? Ç’të gjeti?” – më bërtiti nëna e lemerisur, kurse babai dhe daja im më shikonin me habi.

“Qenka djalë ai! Merr më shumë ai!” – fillova të bërtas me të madhe: – “Çfarë ka ai më shumë se unë?”

Që nga ai çast, u tret përfundimisht imazhi i vajzës që projektonte nëna ime. Që nga ajo ditë më kurrë asgjë nuk ka qenë e njëjtë dhe me tërë qenien time, kam ndier se unë duhej të isha ndryshe.

Në muajt e parë pas kësaj ngjarjeje (kjo ishte koha kur gjinjtë sapo kishin filluar të më formësoheshin) nisa të vishesha si djalë dhe të rrihesha me secilin djalë të shkollës që kishte dëshirë të luante rolin e gangsterit të vogël. I shpërfillja të gjithë djemtë, sepse në sytë e mi ata ishin si vëllai im – mendonin se gjërat iu takonin vetëm se kishin lindur me atë veglën në mes të këmbëve dhe kur të rriteshin do të bëheshin si babai dhe daja im.

Duke u rritur, trupi im gjithnjë e më shumë po merrte formën e një femre të pjekur dhe fillova të kultivoja një ndjesi tjetër, një më të fortë se mllefi ndaj gjinisë mashkullore. Edhe pse doja të vazhdoja të shpërfillja, diçka në mua po frymonte ndryshe: shpirti i femrës po zgjohej brenda meje.

Nuk mund të isha më e egër ndaj tyre. Ata nuk ishin fajtorë për ndarjen e pabarabartë, por thjesht ushtronin rolin që sistemi i mbrapshtë u kishte dhënë. Edhe ata ishin viktima të këtij sistemi: të llastuar dhe të përkëdhelur, të vënë në piedestal që në vegjëli, të trajtuar si idhuj dhe jo si njerëz, si burra. Duke u trajtuar përherë si qenie të adhuruara e të lëmuara, shumë prej tyre, mbeteshin foshnje, të paaftë për të ecur përpara në botën e të rriturve. Nuk ishte e nevojshme që të kacafytesha me të gjithë meshkujt, por mjaftonte që të mos bëja kurrë kompromise me veten, pasi ky sistem rregullash të qelbura funksiononte vetëm falë heshtjes së femrave dhe ndrydhjes së vazhdueshme të ëndrrave tona.

E kështu ndjeva se bota është plot me qerthuj ëndrrash që nuk jetësohen kurrë. Ëndrra femrash të ndrydhura e meshkujsh të tredhur. Ëndrra që barten nga viti në vit dhe që plaken bashkë me ne, deri në fund të rrugës sonë. Aty ku e mashtrojmë veten se sjellim ndër mend ato që kemi jetuar, ndërsa në të vërtetë kujtojmë ëndrrat që nuk realizuam kurrë e në heshtje, bëjmë pyetjen: Çfarë do të isha sot sikur…?

Me tërë qenien time, u betova se nuk do të lejoja që diçka e tillë të më ndodhte edhe mua.

Nuk do të heshtja. Kur ne heshtim përballë padrejtësive gjinore që përjetojmë në lëkurën tonë a shohim te të tjerët, meshkujt në fillim habiten, por me kohë mësohen, madje edhe fillon t’u pëlqejë, sepse heshtja jonë u krijon rehatinë e një bote ku ata janë alfa dhe omega. Më mjaftonte të shihja prindërit e mi: heshtjen e vazhdueshme të sime mëje përballë tim eti.

Nuk do të ndieja kurrë turp për dëshirat, ëndrrat dhe shtytjet e mia. Pse duhet të gjykohesha a të gjykoja veten ngaqë dëshiroja një të ardhme, njësoj si edhe një mashkull? Pse duhet të përmbahesha dhe të mos shprehesha? Ku ishin të shkruara këto rregulla e këto kufizime? Pse çdo brez nënshtrohet para këtyre budallallëqeve?

Vendosa të bëj atë që të gjithë kanë dëshirë ta bëjnë, por që rrallë herë e marrin guximin: vendosa të dëgjoj zërin tim të brendshëm, të rebelohem.

Kështu lindi Z.